28. Przegląd Filmowy Kino na Granicy odbędzie się w dniach od 29 kwietnia do 3 maja 2026 roku w Cieszynie i Czeskim Cieszynie.
Eduard Grečner na festiwalu w Polsce
To zawsze była rola i istota Kina na Granicy: obok prezentacji tego, co tu i teraz, sięganie do archiwów, przypominanie lub wręcz odkrywanie dzieł i twórców zapomnianych lub zgoła nieznanych. A co, gdyby przedstawić artystę, który jest klasykiem, ale jego dzieła pomijały nawet najbogatsze przeglądy czechosłowackiego kina? Pokazy jego filmów w Polsce można policzyć na palcach jednej ręki – zastanawia się Maciej Gil, historyk kina i animator kultury filmowej, od wielu lat związany z Przeglądem Filmowym Kino na Granicy.
To Eduard Grečner – słowacki reżyser, scenarzysta, teoretyk kina, pedagog, poeta, moralny autorytet. Zaczynał jako asystent reżysera u samego zarania nowej fali, czyli przy "Słońcu w sieci" (1962) Štefana Uhra. Jego filmografia nie jest obfita – polityka odegrała tu swoją brutalną rolę – ale wyjątkowa. Wspaniale, że możemy zaproponować naszej publiczności spotkanie z nią, pokazując niemal kompletną retrospektywę tego twórcy. Tym bardziej się cieszymy, że pan Eduard, który w tym roku świętować będzie 95. urodziny, przyjął nasze zaproszenie – dodaje Gil.
Jeden z najważniejszych słowackich filmowców
Kariera tego artysty odzwierciedla trudne losy czechosłowackich intelektualistów po Praskiej Wiośnie w 1968 roku, kiedy ich scenariusze i projekty filmowe były blokowane przez cenzurę.
Eduard Grečner swoją karierę rozpoczął w latach 60. i wkrótce stał się jednym z najważniejszych słowackich filmowców, który w swojej ekspresji artystycznej poszukiwał prawdy i odpowiedzialności etycznej, co miało zasadnicze znaczenie dla kinematografii tego narodu – podkreśla Martin Novosad, czeski dyrektor programowy Kina na Granicy.
Jego historie filmowe, inspirowane neorealizmem i francuską Nową Falą, próbowały przezwyciężyć schematyczność socrealizmu, poruszać tematy egzystencjalne i krytycznie reagować na bieżące wydarzenia społeczne. Twórczość Grečnera charakteryzuje się głębią psychologiczną, która przejawia się nie tylko w konstrukcji postaci, ale także w złożoności tematów – przy czym nie bał się z wyczuciem podejmować pewnych kwestii również w stylu liryczno-balladowym. Wkład Grečnera to przede wszystkim kultywowanie słowackiego języka filmowego, odwaga eksperymentowania i wspieranie wolności artystycznej w ówczesnej atmosferze społecznej. Celem naszej retrospektywy jest przypomnienie najważniejszych dzieł twórcy, który w swoich filmach przekraczał granice i wciąż inspiruje do poszukiwania filmowej prawdy – kwituje Novosad.
