Aktor teatralny i filmowy, wybitny komik, reżyser, wykonawca skeczy i piosenek - po prostu jedyny w swoim rodzaju Jan Kobuszewski.
Największą popularność zdobył dzięki występom w kabarecie "" i Kabarecie Olgi Lipińskiej. Cytaty z wykonywanych przez niego piosenek i skeczy, jak np. "", "" czy "" weszły do kanonu codziennych powiedzonek. Któż nie zna jego szyderczych tyrad majstra z kabaretu ", kto nie pamięta notorycznie rozkojarzonego Pana Janka w cylindrze i niesfornym białym szalu z programów Olgi Lipińskiej?!
Był jednym z najlepszych aktorów charakterystycznych w Polsce, fenomenalnie wykorzystywał swoje warunki fizyczne. Agnieszka Osiecka w "" zapisała:
"".
Pisano o nim, że to postać "".
Sam zawsze podkreślał, że "".
Jan Kobuszewski ur. 19 kwietnia w 1934 r. w domu przy ul. Nadwiślańskiej 3 na warszawskim Nowym Bródnie. Jego ojcem był Edward Kobuszewski, a matką - Alina z Kowalskich. Jan miał dwie starsze siostry - urodzoną w 1920 r. Marię i półtora roku młodszą od niej Hannę.
Rodzina Kobuszewskich przeżyła okres wojny. "" - napisała Joanna Kiwilszo w "Historii praskich rodów".
Kiedy był dzieckiem, zdarzało mu się wagarować. Chętnie biegał nad Wisłę, by pływać, podziwiać przyrodę i obserwować ryby. Może stąd narodziło się w nim postanowienie, by zostać ichtiologiem.
Jak podaje Kiwilszo, scena wygrała z pasją łowienia ryb. Jesienią 1945 r. obejrzał spektakl "" wg Prusa w teatrze Comoedia przy ulicy Szwedzkiej. Później w Sali Wedla zobaczył "".
Ukończył stołeczne Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza.
Za pierwszym razem w 1951 r. nie został przyjęty do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. "".
Trafił na rok do Państwowej Szkoły Dramatycznej Teatru Lalek i został jej absolwentem.
W 1952 r., "świetnie przygotowany ponownie stawił się na egzamin" w warszawskiej PWST i dostał się bez problemu. Studia aktorskie ukończył w 1956 r.
W tym samym roku - 21 stycznia - zadebiutował rolą dyplomową Cara Dormindonta w "" Samuela Marszaka na scenie Teatru Młodej Warszawy, w którym występował przez dwa sezony, by następnie na rok przenieść się do Teatru Klasycznego.
Również w 1956 r. ożenił się z Hanną Zembrzuską, z którą ma córkę Marynę. Jest też wujem aktora Wiktora Zborowskiego.
Rok wcześniej zadebiutował w filmie rolą Francuza w "" w reż. Jana Rybkowskiego. Telewizja i kamery go wprost pokochały. Zagrał w przeszło 30 filmach i ponad 2000 razy wystąpił w telewizyjnych programach rozrywkowych. Między innymi w programach cyklicznych, jak "" (od 1963 r.), w którym z Janem Kociniakiem stworzyli duet wg schematu duży i chudy z małym i korpulentnym, czy "". W latach 70. XX w. był pamiętnym narratorem "".
"" - napisał o aktorze Krzysztof Demidowicz w "Filmie" (11/1993).
W 1964 r. był odtwórcą roli tytułowej - reportera w redakcji "" Jana Buszewskiego - w pierwszym polskim serialu telewizyjnym "" w reż. Hieronima Przybyła i Jerzego Ziarnika.
Sam Kobuszewski przyznał w rozmowie z Małgorzatą Piwowar w "": "".
Cała Polska zapamiętała Kobuszewskiego z ról w popularnych serialach telewizyjnych, w których kreował m.in. szefa hydraulików w " (1966)", kombinatora mieszkaniowego w "" (1983), złodzieja "Ksywy" w "" (1986). Jego talent komiczny dostrzegł i wykorzystał Stanisław Bareja - poza wymienionymi wyżej "Zmiennikami" czy "Alternatywy 4", obsadził go również w "" (1972), "" (1974) i "" (1976). Nie sposób pominąć roli Kobuszewskiego w "" (1978) czy też wymownego epizodu w "" (1974).
Radiosłuchacze pamiętają jego niezwykłą postać dziadka Jacka Marii Poszepszyńskiego w radiowym słuchowisku Macieja Zembatego i Jacka Janczarskiego "". W latach 1997–2002 na antenie Polsatu współprowadził z Jerzym Petersburskim jr. program rozrywkowy pt. "".
Legendarne wprost stały się występy Jana Kobuszewskiego w kabarecie "", "", a także w "".
"" - wyjaśnił aktor w rozmowie z "" (48/2011).
"" - oceniła Joanna Kiwilszo.
Kobuszewski przez ponad 20 lat pracował w teatrach dramatycznych: w latach 1958-64 i 1969-75 grał w warszawskim Teatrze Polskim, w okresie 1964-69 występował w Teatrze Narodowym, sezon 1975-76 spędził w Teatrze Nowym w Łodzi.
Zaczynał jako odtwórca ról dramatycznych w sztukach klasycznych: Biondello w "" Szekspira (1957), Pietrowicz w "" Gogola (1960), Oswald w "" Szekspira (1962), Doktor w "" Mickiewicza (1964), Lokaj w "" Witkacego (1964) oraz Mefistofeles w "" Słowackiego (1965).
W 1966 r. na scenie Teatru Narodowego zagrał tytułowego "Jana Macieja Karola Wścieklicę" Witkacego w spektaklu Wandy Laskowskiej. Roman Szydłowski napisał entuzjastycznie w "Trybunie" (81/1966): "bohaterem spektaklu jest Jan Kobuszewski, znakomity w typie, ruchu, słowie. Łączył bezbłędnie realizm z groteską, był prawie Witosem, wierzchosławickim chłopem, który zostaje prezydentem, ale jednocześnie był czymś więcej, zagrał całą problematykę filozoficzną +Jana Macieja Karola Wścieklicy+".
Monika Mokrzycka-Pokora z "Culture.pl" zaznacza: "". Na przykład o Oberonie ze "Snu nocy letniej" Szekspira (1968) pisano, że Kobuszewski grał "z finezją i ironią", o Diable ze sztuki "Na szkle malowane" Brylla (1970), że "z rozmachem i fantazją".
W 1975 r. rolą Mieczetkina w spektaklu "" Aleksandra Wampiłowa w reż. Anny Minkiewicz udowodnił, że "Jan Kobuszewski to w naszym teatrze najprzedniejszy humorysta, o własnym, głębszym, tkliwym stylu. "" - ocenił Stanisław Witold Balicki w "Życiu Warszawy" (123/1975).
W 1976 r. - jak się okazało do końca kariery scenicznej w 2013 r. - związał się z Teatrem Kwadrat w Warszawie. Do dokonań Kobuszewskiego na tej scenie należą, m.in.: Rotmistrz w "Damach i huzarach" Aleksandra Fredry (1977), tytułowy "Wstrętny egoista" Francoise Dorin (1977) w jego reżyserii, Człowiek ze sztuki "Czy zna pan Mleczną Drogę" Karola Wittlingera (1979) czy tytułowy "Czarujący łajdak" Pierre'a Chesnota (1985) we własnej reżyserii.
Po latach w rozmowie z Janem Bończą-Szabłowskim w "Rzeczpospolitej" Kobuszewski przyznawał: "".
Od połowy lat 90. Kobuszewski na scenie pojawiał się coraz rzadziej. W ostatnich dekadach w Teatrze Kwadrat współpracował m.in. z Marcinem Sławińskim, u którego zagrał Elwooda Dowda w spektaklu "y" (1995, 2006) i Anioła Stróża w "" Pam Valentine (2008). Wcielił się w postać Spriggsa w "Złodzieju" Erica Chappella w reż. Janusza Majewskiego (2001).
W 2003 r. powrócił do repertuaru klasycznego i wystąpił w Kwadracie w roli Pantalona w "" Carla Goldoniego w insc. Waldemara Matuszewskiego. "" - pisał o aktorze Janusz R. Kowalczyk. I dodawał: "".
"i" - powiedział Kobuszewski w "Newsweeku" (48/2011).
W kwietniu 2014 r. aktor świętował jubileusz 80-lecia na Jasnej Górze w Częstochowie. Nie był to pierwszy jubileusz Jana Kobuszewskiego w jasnogórskim klasztorze, bowiem w 2007 r. obchodził tam 50-lecie pracy artystycznej.
" - mówił wówczas.
Pod koniec 2017 r. Jan Kobuszewski trafił do szpitala, gdzie przeszedł serię badań. Ich wyniki były niepokojące: zdrowie legendarnego aktora jest już zbyt słabe, by mógł powrócić na scenę. "" - wyjaśnił aktor w jednym z wywiadów.
Burzliwą młodość aktora opisała w książce "Humor w genach" jego siostra Hanna Zborowska z Kobuszewskich. W 2008 r. w księgarniach pojawił się wywiad-rzeka, który z wybitnym aktorem przeprowadził Robert Mirosław Łukaszuk, pt. "Jan Kobuszewski. Patrzę w przyszłość (i przeszłość) z uśmiechem i radością...".
Aktor otrzymał wiele odznaczeń. W 1975 r. przyznano mu Złoty Krzyż Zasługi, w 1979 r. - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, a w 1998 r. - Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1998). W 2012 r. odznaczono go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski "za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w pracy artystycznej".
W 1981 r. wręczono mu Odznakę Zasłużonego Działacza Kultury, a w 2006 r. - Złoty Medal - Zasłużony Kulturze Gloria Artis.
W 1977 r. w jego ręce powędrował Złoty Ekran, a w 2005 r. - SuperWiktor. Rok wcześniej odcisnął też swoją dłoń na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach.
W 2016 r. Jan Kobuszewski otrzymał Nagrodę im. Cypriana Norwida - "Dzieło Życia", przyznawaną za całokształt twórczości.
