Szokująca historia ukraińskich kobiet. Wyjątkowe nagranie w streamingu

Opera i film dokumentalny "Matki Chersonia" są dostępne od dziś, 24 października, na bezpłatnej platformie streamingowej ARTE.tv.

Oddanie głosu skrzywdzonym Ukrainkom

Od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę ponad 20 tysięcy ukraińskich dzieci zostało bezprawnie deportowanych lub przymusowo przemieszczonych do Rosji i na terytoria okupowane. To zbrodnia wojenna, w związku z którą Międzynarodowy Trybunał Karny wydał nakazy aresztowania Władimira Putina i rosyjskiej rzeczniczki praw dziecka Marii Lwowej-Biełowej. Za tymi przerażającymi statystykami kryją się jednak osobiste dramaty tysięcy rozdzielonych rodzin. "Matki Chersonia" to artystyczna odpowiedź na te wydarzenia i próba oddania głosu skrzywdzonym kobietom.

Dzieło przyjmuje unikalną formę "operodokumentu". Libretto wiernie oddaje realia pierwszych dni okupacji Chersonia w 2022 roku, gdy dzieci pod pretekstem ochrony przed bombardowaniami były wywożone na rzekome letnie obozy na Krymie. Gdy obozy okazały się pułapką, ukraińskie matki postanowiły ruszyć w niebezpieczną podróż przez linię frontu, Polskę, Białoruś i Rosję, sprowokowane zaproszeniem Lwowej-Biełowej, która przed kamerami oświadczyła, że rodzice mogą odebrać dzieci – o ile stawią się po nie osobiście.

Efekt współpracy dwóch gigantów świata opery

"Matki Chersonia" to efekt współpracy dwóch gigantów świata opery. Inicjatorem powstania dzieła był Peter Gelb, dyrektor nowojorskiej Metropolitan Opera, który w porozumieniu z ukraińskim Ministerstwem Kultury powierzył to zadanie wybitnym twórcom, chcąc stworzyć artystyczne świadectwo bohaterstwa Ukrainek i udokumentować dokonywane zbrodnie. Do projektu natychmiast dołączył warszawski Teatr Wielki – Opera Narodowa, stając się koproducentem tej historycznej inscenizacji. To właśnie w Polsce, na blisko dwa lata przed nowojorską premierą, świat po raz pierwszy zobaczy pełną, sceniczną wersję tego dzieła.

Za warstwę muzyczną odpowiada ukraiński kompozytor Maksym Kołomyjec. Jego twórczość nie przedstawia kobiet z Chersonia jako mitycznych bohaterek – kompozytor unika nadmiernej złożoności, sięgając po motywy zaczerpnięte z ukraińskiej muzyki. Powstaje z tego język równie prosty i autentyczny, co życie kobiet, o których opowiada. Autorem libretta jest z kolei uznany amerykański dramatopisarz George Brant, który oparł swój tekst na licznych wywiadach z matkami, babciami i młodymi ludźmi, którym udało się powrócić do Ukrainy.

Światowa prapremiera pełnej inscenizacji odbyła się 16 października 2026 roku na scenie Teatru Wielkiego - Opery Narodowej w Warszawie. Reżyserię spektaklu powierzono Barbarze Wysockiej, a w rolę uprowadzonych dzieci wcielił się na scenie warszawski Chór Dziecięcy "Artos". Orkiestrę i Chór TW-ON poprowadziła Keri-Lynn Wilson – wybitna dyrygentka i założycielka Ukrainian Freedom Orchestra. W głównych rolach wystąpiły m.in. Izabela Matuła (Kateryna), Hanna Sosnowska-Bill (Lilia) oraz Kamila Dutkowska (Dasza). Partnerowali im m.in. Małgorzata Walewska, Tadeusz Szlenkier i Adrian Domarecki.

Po prapremierze warszawskie pokazy zaplanowano na 18, 23, 25 i 27 października. Następnie w kwietniu 2028 roku spektakl trafi na deski nowojorskiej Metropolitan Opera. W tamtejszej obsadzie zobaczymy gwiazdy światowych scen operowych, m.in. Aleksandrę Kurzak, Erin Morley i Alice Coote.

Profesjonalne nagranie opery i film dokumentalny

Już 24 października, zaledwie kilka dni po polskiej prapremierze, platforma ARTE.tv udostępnia za darmo profesjonalne nagranie opery zrealizowane w warszawskim Teatrze Wielkim. Spektakl śpiewany jest w języku angielskim, a polscy widzowie będą mogli obejrzeć go z polskimi i ukraińskimi napisami.

Europejska platforma streamingowa przygotowała jednak dla widzów coś więcej. Równolegle na ARTE.tv debiutuje bowiem 30-minutowy film dokumentalny prezentujący wypowiedzi osób, których historie zainspirowały twórców "Matek Chersonia". Na ekranie pojawiają się m.in. ukraińska dokumentalistka Sasza Andrusyk, kompozytor Maksym Kołomyjec, przebywający obecnie na emigracji w Lipsku oraz śpiewaczka Maria Udowenko, która musiała sprowadzić część swojej rodziny do bezpiecznej Polski.

Film przedstawia prawdziwe historie będące inspiracją dla libretta. Jedną z nich jest los Julii Radzewiłowej, która, chcąc uchronić swojego 12-letniego syna Maksyma przed atakami na Chersoń, wysłała go na wakacyjny obóz na Krymie. Maksym jednak nie mógł stamtąd wrócić, dlatego Julia wyruszyła w pełną dramatycznych wydarzeń podróż, by go odzyskać. Widzowie ARTE.tv zobaczą także niezwykle poruszający moment z przedpremierowego pokazu opery w Kijowie, podczas którego matka i syn wspólnie oglądają własną historię przeniesioną na wielką scenę – opowiada Berenika Wyrzykowska-Novi, redaktorka naczelna ARTE.tv w Polsce.

Symboliczny gest wsparcia i cenna współpraca

Emisja "Matek Chersonia" to także symboliczny gest wsparcia. Przy okazji tego projektu ARTE.tv informuje w komunikacie, że nawiązało współpracę z Suspilne Ukraine – narodowym, publicznym nadawcą radiowym i telewizyjnym Ukrainy.

Partnerstwo między ARTE a Suspilne Ukraine jest nie tylko przykładem profesjonalnej współpracy, ale także ważnym wyrazem solidarności i wspólnych wartości. W czasie, gdy Ukraina walczy o swoją wolność i demokratyczną przyszłość, przynależność do europejskiej wspólnoty kultury i mediów ma dla nas ogromne znaczenie. Wspólnie możemy opowiadać historie i przedstawiać perspektywy, które zbliżają do siebie ludzi w całej Europie – podkreśla Mykola Chernotytskyi, prezes zarządu Suspilne Ukraine.