"Tlen"
(AKA "Kislorod")

Rosja 2009; reżyseria: Iwan Wyrypajew; obsada: Aleksiej Filimonow, Karolina Gruszka; dystrybucja: Nowe Horyzonty; czas: 75 min; Premiera: 5 lutego: Ocena 4/6

„Euforia” - filmowy debiut jednego z najbardziej znanych i najlepiej sprzedających się za granicą, także u nas, młodych rosyjskich dramaturgów w kontekście jego dotychczasowego dorobku był dziełem dość niespodziewanym. Wyrypajew przedstawiał się jako zwolennik sztuki zaangażowanej, podejmującej dialog w jakiejś sprawie, stawiającej pytania filozoficzne, społeczne, polityczne, poszukującej nowych form i środków wyrazu. Tymczasem „Euforia” była niemal całkowitym zaprzeczeniem tego programu. Wyrypajew zrobił film nastroju, z bardzo krótką listą dialogową, rozegrany w naturalnych plenerach. W filmowej wersji „Tlenu” pokazał już swoją znaną z teatru twarz. Chociaż słowo „film” nie bardzo jest na miejscu, nie bardzo do propozycji Wyrypajewa pasuje. To raczej wizualny kolaż z pogranicza wideoartu, animacji komputerowej, interaktywnej prezentacji – jeden wielki konceptualny teledysk z muzyką, raperską melorecytacją, tańcem.

„Nie czytajcie napisów, bo i tak za nimi nie nadążycie” – ostrzegał Wyrypajew publiczność we Wrocławiu. Rzeczywiście. Obrazy migoczą, zmieniają się niczym w kalejdoskopie, czasem dosłownie jak w finałowej scenie w gabinecie krzywych luster, a wylewający się z ekranu potok słów trudno ogarnąć, wyłapać wszystkie sensy, wychwycić gry, poetyckie wstawki, aluzje.

Bohaterem staje się niejako sam tekst, sam język w rozmaitych stylistycznych odmianach. Melorecytowane hip-hopowe rymy, czysta poezja, proza jak z telewizyjnego newsa, komunikat podawany w formie mowy zależnej wprost do mikrofonu, nawet didaskalia słyszane zza kamery albo niby prawdziwe rozmowy aktorów. W tej obrazowo – słownej magmie Biblia spotyka się z subkulturową mitologią, dokumentalne, telewizyjne migawki z 11 września 2001 sąsiadują z wystylizowanymi plastycznie wideoklipowymi kadrami, a gdzieś na marginesach z urywkowych fragmentów opowiada Wyrypajew współczesną bajkę o miłości: o chłopaku zakochanym w rudowłosej dziewczynie i o tym, że by być razem on musi zabić żonę, zaś ona opuścić męża. Medium dla opowieści jest para aktorów: znakomita Karolina Gruszka i bodaj jeszcze lepszy Aleksiej Filimonow toczący na ekranie swego rodzaju freestylowy pojedynek na rymy.