"The Limits of Control"

USA 2009; reżyseria: Jim Jarmusch; obsada: Isaach de Bankolé, Tilda Swinton, John Hurt, Gael Garcia Bernal; dystrybucja: Best Film; czas: 116 min; Premiera: 29 stycznia; Ocena 5/6

Już pierwsze minuty „The Limits of Control”, czyli „Granic kontroli” (tytuł wzięty z eseju Williama Burroughsa), wprowadzają nas w odpowiedni nastrój. Po cichej czołówce pojawia się cytat ze „Statku pijanego” Rimbauda, a następnie ujęcie filmowanego od góry mężczyzny, który ćwiczy tai-chi w kabinie lotniskowej toalety. Jest tu wszystko: harmonia, niepokój, tajemnica, poezja, malarstwo. I tak będzie do samego końca.

Jarmusch i jego bezimienny bohater, nazwany w napisach końcowych Samotnym Mężczyzną (grający tę rolę Isaach De Bankolé stanie się jednym z tych upartych obrazów, które już na zawsze tkwią pod naszymi powiekami), poprowadzą nas przez labirynt kulturowych nawiązań i odniesień w niby-fabule opartej na grze paradoksów. Labirynt przepięknie sfotografowany przez Christophera Doyle’a – tutaj każdy pojedynczy kadr jest idealnie skomponowanym obrazem: gdy bohater je gruszkę, ta układa się na talerzu w perfekcyjną martwą naturę, gdy patrzy na Madryt, w którym rozgrywa się część akcji, my widzimy modernistyczne malowidło. Żeby malarskie paralele stały się jeszcze bardziej oczywiste, Mężczyzna, odziany w nieskazitelny jedwabny garnitur, chodzi do muzeum Reina Sofia, by kontemplować za każdym razem inne, pojedyncze dzieło...

Ale od początku: nasz bohater przyjmuje od kreolskich mafiosów zadanie – do końca nie dowiemy się o nim żadnych konkretów, możemy tylko podejrzewać go o przestępczą (terrorystyczną?) naturę. Realizacja zadania wymaga od Mężczyzny, by udał się do Hiszpanii, gdzie odbywa serię spotkań z enigmatycznymi postaciami (tu pojawiają się same gwiazdy z Tildą Swinton, Johnem Hurtem i Gaelem Garcią Bernalem na czele), które przekazują mu zaszyfrowane wiadomości... Spiętrzenie tajemnic, znaków zapytania, luster, które generują fałszywe odbicia, prowadzi nas do klasyki kina: w dialogach pojawiają się takie tytuły, jak „Podejrzenie” Hitchcocka bądź „Dama z Szanghaju” Wellesa czy wreszcie – najistotniejszy dla interpretacyjnych wycieczek – „Stalker” Tarkowskiego.